HISTORIA RASY
ANATOMIA RASY
WZORZEC RASY
METRYKA
RODOWÓD
FAZY ROZWOJU
ABC OWCZARKA
OBLICZA OWCZARKA
ŻYWIENIE
PORADY
ZDROWIE
GALERIA
PRASA - HISTORIA
ABC owczarka niemieckiego - Głowa

Jak powinien być zbudowany owczarek niemiecki?
Jaką powinien mieć psychikę? Co się zmieniło w trakcie 100 lat istnienia hodowli owczarka niemieckiego? Na te i związane z tym pytania i problemy postaram się odpowiedzieć w cyklu artykułów pod ogólną nazwą "ABC owczarka niemieckiego":
Będą one przybliżeniem i rozwinięciem suchego, a czasami nie za bardzo zrozumiałego tekstu wzorca rasy. Mam nadzieję, że pozwolą na prawidłowe spojrzenie zarówno na najważniejsze cechy budowy anatomicznej jak i psychiki owczarka. Cykl tych artykułów rozpoczynam nie od ogólnych proporcji budowy, tak jak to nakazywałaby kolejność opisów we wzorcu, lecz od tego elementu budowy, który jest niewątpliwie najbardziej, nawet dla laika, charakterystyczny dla naszej rasy i na który należy bezwzględnie położyć duży nacisk szczególnie przy ocenie psów.

Tym elementem jest głowa, chyba najważniejszy element budowy owczarka niemieckiego świadczącym o jego rasowości. Ogólny kształt głowy powinien być lekko klinowaty, o wielkości odpowiedniej do wielkości korpusu psa (ok. 40% wysokości w kłębie). Stojące uszy, zwrócone małżowinami do przodu, ciemne, migdałowego kształtu oczy, odpowiednie proporcje trzewio- do mózgowioczaszki z zaznaczonym przełomem czołowym i czarnego koloru mocna kufa z dobrze rozwiniętą żuchwą i napiętymi przylegającymi wargami nadają głowie owczarka specyficzny, niepowtarzalny w innych rasach wyraz, świadczący o jego predyspozycjach do szkolenia, o jego chęci współpracy z człowiekiem, o jego inteligencji. Uszy owczarka niemieckiego nawet dla laika są jedną z podstawowych cech charakterystycznych tej rasy. Uszy muszą być stojące i sztywne, średniej wielkości, kształtu trójkątnego. Cóż z tego, że pozostałe elementy budowy będą wspaniałe, jeżeli uszy będą miękkie lub obwisłe. Takiego owczarka niemieckiego nikt nie będzie chciał mieć. Miękkość ucha może być uwarunkowana zarówno genetycznie, jak i spowodowana niewłaściwym składem karmy w okresie szczenięcym. Owczarki niemieckie rodzą się z małymi uszkami przylegającymi do głowy. W wieku dwu tygodni uszy zaczynają rosnąć i do 6 - 7 tygodni są z reguły obwisłe. W zależności od grubości kośćca zaczynają stawać od 2-go do 5-go miesiąca życia. Istotnym czynnikiem dla tego procesu jest odpowiedni skład witamin, fosforu i wapnia w karmie. Rosnące szczenięta mają bardzo duże zapotrzebowanie na wapno niezbędne do budowy tkanki kostnej. Przyswajanie wapna uwarunkowane jest dodaniem fosforu oraz witaminy D. Stosunek wapnia do fosforu w karmie dla szczeniąt powinien wynosić 2:1, a dzienne zapotrzebowanie na wapń dla szczeniąt 3-9 miesięcznych przekracza 500 mg/kg wagi. U dobrze karmionego szczeniaka nasady uszu podnoszą się już zauważalnie w 6 - 7 tygodniu życia. Szczenięta drobnokościste mogą już w tym wieku postawić uszy. W okresie wymiany uzębienia prawie cała ilość przyswajanego wapnia idzie na budowę zębów stałych. Stąd też w tym okresie można spotkać się z ponownym opadnięciem już postawionych uszu. Nie jest to problemem, o ile nasady uszu pozostały nadal stojące. Jeżeli jednak uszy w tym okresie zwisają na boki (jak np. u wyżła) jest to sygnał alarmowy. Należy poradzić się doświadczonego lekarza lub hodowcy co do odpowiedniego doboru mieszanek fosforowo-wapniowych i właściwego dozowania witaminy D.
Uszy muszą być nie tylko stojące, ale muszą być również proporcjonalne co do wielkości głowy, prawidłowo osadzone i odpowiednio ułożone. Na rysunkach pokazano podstawowe, typowe rodzaje kształtu uszu. We wzorcu owczarka niemieckiego zaznaczono, że uszy mają być średniej wielkości. Ogólnie przyjmuje się, że wystarczy, aby uszy stały. Nie mniej w doborze par hodowlanych na wielkość uszu trzeba zwrócić odpowiednią uwagę. Nawet wśród zwycięzców świata można zauważyć psy o dużych uszach. Z ostatnich lat takim psem był JECK v.Noricum. Jego potomstwo cechę tę dziedziczy, co rzuca się szczególnie w oczy u jego córek, które nie mają tak potężnej głowy jak on sam. Zauważa się często, że psy mają uszy szeroko rozstawione. Mimo, że są one stojące psuje to jednak ogólny wyraz nadając głowie psa wrażenie mniejszej czujności. Z kolei olbrzymie uszy w połączeniu z obwisłymi powiekami i wargami nadają głowie psa charakter limfatyczny.
rys. 4 Prawidłowa długość i ustawienie uszu
rys. 5 Ucho zbyt krótkie („kocie")
rys. 6 Uszy szeroko rozstawione
rys. 7 Ucho długie, prawe sciągnięte do środka
rys. 8 Ucho miękkie

Oczy jak się to popularnie mówi są obrazem duszy. Zatem i u owczarka niemieckiego nie mogą być wyłupiaste, gdyż zmniejszałyby jego użytkowość polegającą między innymi na zdolności do długotrwałego biegu. Powinny mieć kształt migdałowy oraz możliwie ciemną barwę, dopasowaną do koloru umaszczenia. Oznacza to, że im większa ogólna pigmentacja owczarka niemieckiego, tym ciemniejsze powinno być oko. Oko średnio ciemne, które byłoby prawidłowe u owczarka o jaśniejszym, żółtawym podpalaniu i rozjaśnionej głowie już nie pasuje u owczarka o podpalaniu brązowym z przewagą czarnego koloru włosów na głowie. W zasadzie rzadko spotyka się psy o oczach wypukłych, kształtu okrągłego, częściej już o oczach nieco nazbyt skośnych. Problemem nadal pozostaje ich kolor. Małe szczeniaki mają oczy niebieskie jak chabry. W wieku około 6-ciu tygodni barwa oczu zaczyna się zmieniać. Jeżeli staje się ona lekko brązowa, to znak, że kolor oczu będzie ciemny. Jeżeli oczy stają się zrazu piwne lub zielonkawe to oznaka, że z kolorem oczu mogą być problemy.

Proporcje trzewio- do mózgowioczaszki obowiązujące we wzorcu w ciągu ostatniego dwudziestolecia zmieniły się. Poprzednio obowiązywała proporcja 60 : 40 W początkowym okresie hodowli owczarka niemieckiego przeważały psy z wydłużoną trzewioczaszką w stosunku do mózgowioczaszki. Obecnie obowiązujące proporcje to 50 : 50. Przejście trzewioczaszki do mózgowioczaszki powinno być podkreślone lekkim przełomem, tzw. stopem. Ten przełom czołowy nadaje głowie owczarka niemieckiego dodatkowego wyrazu. Psy o głowach płaskich postrzegane są jako mało wyraziste, o słabszym charakterze. Czoło widoczne z przodu i z boku powinno być jedynie nieco uwypuklone i bez lub jedynie ze słabo zaznaczoną bruzdą czołową. Na rysunkach przedstawiono charakterystyczne kształty głów.


Rys. 14 Głowa molosowata
Rys. 15 Głowa bez przełomu czołowego o słabej szczęce

W obecnej populacji owczarków spotyka się jeszcze wiele psów o proporcjach głowy zbliżonych bardziej do 60 : 40 niż 50 : 50. Niektóre hodowle mają proporcje głowy tak silnie zakodowane genetycznie, że przebijają się one w następnych pokoleniach mimo krycia reproduktorami o mocnych głowach. Również wiele psów z linii czysto użytkowych, które startują w mistrzostwach psów obrończych ma wydłużone proporcje kufy. Niektórzy z przewodników psów mają na ten temat swoista teorię, że pies o dłuższej trzewioczaszce ma lepszą możliwość chwytu rękawa. Spotyka Się również psy o zbyt krótkiej trzewiczaszce. Głowa nabiera charakteru dogowatego, co moim zdaniem jest dla ogólnego wyrazu rasy znacznie gorsze niż głowa o proporcjach 60:40.

Rys. 1 Typowa głowa suki
Rys. 2 Głowa o zbyt krótkiej kufie
Rys. 3 Głowa o zbyt długiej kufie

Kufa powinna być silnie rozwinięta, możliwie ciemnej barwy z obowiązkowo czarną płytką nosową. Wadliwy jest zarówno grzbiet nosa garbaty, jak i zadarty. Silnie rozwiniętej szczęce powinna towarzyszyć równie silnie rozwinięta żuchwa. Staje się ona ostatnio pewnego rodzaju problemem. Niektóre owczarkarskie autorytety mówią o wpływie podawania gotowych namoczonych karm, które nie wymagają gryzienia i stąd słabiej rozwinięte żuchwy. Nie wnikając w trafność takich teorii należy podkreślić konieczność zadbania o właściwy rozwój mięśni szczęki i żuchwy poprzez podawanie odpowiednich przedmiotów do gryzienia, czy to kości (najlepiej cielęcych), czy też suszonych kawałków mięsa, suszonego chleba, czy też wreszcie plastikowych i gumowych zabawek, które są dostępne w handlu zoologicznym.

Uzębienie pełne i zdrowe w białym kolorze jest niezbędnym uzupełnieniem szczęki i żuchwy. Zęby u psa spełniają wiele zadań. Służą, podobnie jak i u wszystkich istot żywych do rozdrabniania pokarmu. Umieszczone są w szczęce i w żuchwie, przy czym ilość zębów w żuchwie jest większa od ilości zębów w szczęce. Łuk zębowy żuchwy jest węższy od łuku zębowego szczęki co powoduje, że pies może wykonywać jedynie pionowe ruchy żuchwą. Pod względem budowy i funkcji rozróżniamy cztery rodzaje zębów.

Siekacze (incisivi) znajdujące się w przedniej części po 3 na każdą stronę szczęki i żuchwy, a zatem razem 12. Każdy z nich ma swoją nazwę: 11 - cęgi, 12 - średniaki, 13 - okrajki. Owczarek niemiecki powinien mieć zgryz nożycowy, co oznacza, że siekacze żuchwy zachodzą za siekacze szczęki stykając się swymi powierzchniami. Wymaganie co do zgryzu nożycowego jest związane przede wszystkim ze zmniejszeniem zużycia zębów, gdyż jak wiadomo u psa siekacze nie służą do rozgryzania pokarmu, tę funkcję spełniają zęby przedtrzonowe i trzonowe. Jako ciekawostkę można podać, że wilki mają zgryz cęgowy, co na pewno ułatwia im utrzymanie higieny okrywy włosowej przez lepszą możliwość rozgryzania insektów. Największymi z siekaczy są okrajki. Nie zachodzą za siebie nożycowo tak jak cęgi i średniaki, lecz okrajek szczęki wchodzi pomiędzy kieł a ostatni siekacz żuchwy, a ten z kolei wchodzi pomiędzy drugi a trzeci siekacz szczęki. Powstaje w ten sposób wspaniały aparat chwytający.
Kły - (canini) - łacińska nazwa wywodzi się z nazwy psa - canis. Zaiste jest to najbardziej groźnie wyglądający ząb u psa. W szczęce i żuchwie znajduje się po jednym kle na stronę - w sumie 4. W procesie odżywiania służy do chwytania zdobyczy. Wyposażony w długi korzeń, który zapewnia mu mocne osadzenie stanowi jednocześnie najgroźniejszą broń owczarka.
Przedtrzonowce - (premolare) - występują za kłami. Po cztery na każdą stronę żuchwy i szczęki - w sumie 16. Pierwszy z nich P1 jest zębem szczątkowym, wydawałoby się, że bez znaczenia w procesie odżywiania czy też obrony. W uzębieniu mlecznym nie występuje. Jego brak nie powoduje jeszcze dyskwalifikacji hodowlanej. Nie mniej jego występowanie jest konieczne dla prawidłowego kształtu kufy owczarka niemieckiego. Bez nich uległa by ona z czasem skróceniu, a zatem zmniejszyłby się również zasięg chwytu. Czasami zdarzają się psy o podwójnych Pi. Nie jest to wadą, ale w opisie psa należy to zaznaczyć. Zęby przedtrzonowe szczęki i żuchwy nie zachodzą za siebie, lecz wchodzą w przerwy międzyzębowe co ułatwia pobieranie pokarmu.
Trzonowce - (molare) - znajdują się za zębami przedtrzonowymi i mają podobne do nich funkcje, ale pojawiają się dopiero po zmianie zębów z mlecznych na stałe. Największymi zębami są P4 w szczęce i M1 w żuchwie zwane potocznie łamaczami. Łamacz żuchwy ślizga się swoją zewnętrzną powierzchnią po wewnętrznej powierzchni łamacza szczęki, co daje w efekcie potężny mechanizm nożycowy zdolny do przecięcia każdego pokarmu. Oba te zęby znajdują się w kąciku warg, a więc tam, gdzie najsilniej działają mięśnie i gdzie po odchyleniu żuchwy jest jeszcze wystarczająco miejsca na chwycenie pokarmu. Działanie tych dwóch łamaczy wspomaga równie potężny pierwszy trzonowiec szczęki i nieco mniejszy żuchwy. Na końcu żuchwy znajduje Się jeszcze trzeci trzonowiec, nie mający swego odpowiednika w szczęce, ale jest on mały i praktycznie jego znaczenie jest minimalne.
Szczeniak rodzi się bez zębów, po około dwóch tygodniach pojawiają Się pierwsze zęby mleczne. Ich liczba wynosi 28 po 7 na każdą stronę szczęki i żuchwy. W porównaniu z uzębieniem stałym brak jest pierwszego zęba przedtrzonowego P1 oraz wszystkich trzonowców M. Wymiana zębów z mlecznych na stałe rozpoczyna się w czwartym miesiącu życia i powinna się zakończyć przed upływem 6 miesiąca.
Uzębienie owczarka niemieckiego ma być nie tylko pełne, czyli zawierać 42 zęby, ale także musi być zdrowe i silne. Jest to związane nie tylko z rozwojem psa, ale świadczy także o jego zdrowiu i sposobie odżywiania.
Braki zębowe powodują obniżenie oceny. Zęby powinny być schowane za napiętymi, ściśle przylegającymi wargami, które nie powinny odstawać, a w żadnym wypadku nie powinny zwisać, gdyż nadają głowie molosowaty, limfatyczny charakter, zupełnie nie pasujący do obrazu owczarka niemieckiego.
Umaszczenie głowy podkreśla jej szlachetność. Bezwzględnie wymagany jest czarny koniec nosa -tzw. płytka nosowa i jak najbardziej pożądane czarne umaszczenie kufy, przechodzące z niewielkim podpalaniem w część mózgowioczaszkową, na której zazwyczaj jest więcej włosów w kolorze podpalania niż czarnych. Całkowicie żółte umaszczenie głowy w obszarze ponad kufą nie sprawia najlepszego wrażenia.
Szyja jest nasadą głowy. Powinna być silnie umięśniona, gdyż stanowi naturalną amortyzację dla głowy, szczególnie podczas biegu psa i nie może mieć nadmiernych, zwisających fałd skórnych. Szyja w stosunku do grzbietu powinna być noszona pod kątem ok. 45 °. Nadmiernie długa, łabędzia szyja nie sprawia najlepszego wrażenia, aczkolwiek jest spotykana, szczególnie w hodowlach z USA.
Kształt głowy można ocenić już u szczeniąt i pod tym kątem dokonać pierwszego wyboru. Umaszczenie u szczeniąt jest z reguły ciemniejsze, dopiero z czasem zaczyna wśród czarnych włosów pojawiać się więcej podpalania. Duże powierzchnie podpalania na głowie w wieku 7 - 8 tygodni są wskazówką, że u dorosłego psa umaszczenie głowy będzie zawierało mało włosa czarnego. Ale zawsze należy pamiętać o tym, że o końcowym kształcie głowy decydować będzie jeszcze wiele czynników, zależnych od warunków rozwoju szczeniąt i młodych psów, nie mniej pewne predyspozycje widoczne są już u małego szczeniaka.
Hodowcą, który miał niewątpliwy wpływ na obecny kształt głowy owczarka niemieckiego był niestety nieżyjący już Walter Martin. Pies z jego hodowli DAX v.d. Wienerau syn JUPPA v.Haller Farm i FLORY v.Kćnigsbruchjest, był psem o przepięknej, dużej samczej głowie i tę cechę swojej budowy wspaniale przekazywał. Jest on ojcem NATZA v.Hasenborn, a zatem dziadkiem CELLO v.d. Rómereau. Jego córka - HASEL v.Trienzbachtal była matką ODINA v.Trienzbachtal, który wprawdzie nie był nigdy zwycięzcą świata, ale dwóch jego synów i córka te tytuły wywalczyli bezapelacyjnie. Między innymi dzięki wspaniałym głowom. Miałem przyjemność chodzić na spacery z DAXEM, który miał wówczas prawie 10 lat, jak i widzieć rozwój ODINA od wieku szczenięcego aż po swe najwyższe sukcesy. Miałem możność przez krótki czas mieć u siebie syna DAXA - SANTORA Schwarzen Zwinger, którego córka FINA Acer Aureum jest teraz moja najlepszą suką hodowlana. Jej dzieci - NIXI, QUINTA, SHERMAN, SHAMAN, SHOGUN, VAVA, VAN Acer Aureum mają wspaniałe proporcje głowy i zawarty w nich wyraz rasy. Utrzymanie prawidłowych proporcji głowy w doborze par hodowlanych jest przez wielu hodowców nie doceniane. Zapatrzeni w konieczność uzyskania linii grzbietu oraz kątowania przednich i tylnych kończyn zapominają często, iż zarówno dla wytrawnego znawcy jak i dla laika głowa jest tym pierwszym, rzucającym się w oczy elementem owczarka niemieckiego. Należy zawsze o tym pamiętać i starać się polepszać to w hodowli.

Źródło: Owczarek Niemiecki nr 15
Opracowanie: Wiesław Ziemecki
© Klub Owczarka Niemieckiego, Realizacja: MetSoft